Przestroga mądrej kobiety

Osoby:

Pierwszy Arab

Drugi Arab

Pierwsza Kobieta

Druga Kobieta

Trzecia Kobieta

W drodze z Synaju do Kairu, Carl Haag, 2 poł. XIX wiekuPustynia, pojedyncza palma. Wchodzi Pierwszy Arab, staje pod palmą, nie wie, w którą stronę pójść. Jest zrezygnowany, zmęczony drogą i upałem. Siada pod palmą, rozgląda się, wyjmuje spod aby* trzcinowy flet i zaczyna cicho grać. Wokół cisza, Arab przerywa, po chwili kontynuuje. Wchodzi Drugi Arab z tobołem na plecach. Pierwszy Arab przerywa grę.

DRUGI ARAB

Salam alejkum!*

PIERWSZY ARAB wstaje

Alejkum as-salam! Alejkum as-salam!

DRUGI ARAB

Nie przeszkodziłem ci chyba w pracy?

PIERWSZY ARAB

Nie bracie, nie ma roboty.

DRUGI ARAB

Zastój?

PIERWSZY ARAB

Zastój bracie, zastój.

Cisza.

Przychodzisz z tamtej strony granicy?

DRUGI ARAB

Nie ma wyjścia. Chodzę z jednej strony na drugą, noszę towar w tę i z powrotem.

PIERWSZY ARAB

Ty to masz szczęście.

DRUGI ARAB

Już dawno cię nie widziałem. Gdzie byłeś?

PIERWSZY ARAB

Miałem problemy, bracie.

DRUGI ARAB

Już po sprawie?

PIERWSZY ARAB

Nie, jest jeszcze gorzej.

DRUGI ARAB

Widać, że jesteś przygnębiony.

PIERWSZY ARAB

I przygnębiony, i smutny, i rozdarty.

DRUGI ARAB

Co się stało? Coś nie tak?

PIERWSZY ARAB

Gorzej być nie może.

DRUGI ARAB

Mów, może znajdziemy jakieś wyjście.

Siadają w kucki.

PIERWSZY ARAB

Wyjściem jest tylko rozpacz. Tyle wysiłku na nic. A teraz mimo zmęczenia i smutku muszę wracać na tamtą stronę rzeki.

DRUGI ARAB

Egipski pielgrzym, Carl Haag, 2 poł. XIX wiekuPo co przyszedłeś tym razem?

PIERWSZY ARAB

Po coś, do znalezienia czego potrzebne są buty i laska z żelaza, a i to wcale nie gwarantuje powodzenia.

DRUGI ARAB

Szukasz Simorga?*

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Źródła eliksiru młodości?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Kamienia filozoficznego?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

To czego?

PIERWSZY ARAB

Kobiety.

DRUGI ARAB zaskoczony

Kobiety?

Śmieje się.

Mało to kobiet dookoła? Dla siebie szukasz?

PIERWSZY ARAB

Nie bracie, dla szejka.

DRUGI ARAB

Znowu?

PIERWSZY ARAB

Tak, znowu.

DRUGI ARAB

Nie znalazłeś żadnej? Czyżbyś nie wziął ze sobą sieci, sznura, fletu i bata?

PIERWSZY ARAB

Jak to nie?! Mam wszystko.

Pokazuje przybory.

Ale nic się nie przydało.

DRUGI ARAB

Jak to?

PIERWSZY ARAB

Tym razem szejk zapragnął kobiety, do schwytania której nie potrzeba tego wszystkiego.

DRUGI ARAB

Skoro tak, to musisz wymyślić inny sposób.

PIERWSZY ARAB

Nic to nie da.

DRUGI ARAB

Za ile dinarów ma być ta kobieta?

PIERWSZY ARAB

Tysiąc dinarów to ledwie zaliczka.

DRUGI ARAB zdziwiony

Tysiąc dinarów? Musi być warta poszukiwań. Chce córki emira?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Białolicej Bułgarki?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Tatarki tureckiej?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Miedzianoskórej Afrykanki?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Wysokiej?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Szczupłej średniego wzrostu?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Pulchnej?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Zgrabnej?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGI ARAB

Młodej? O oczach gazeli? Smukłej jak cyprys? Muzykalnej? Ozdoby przyjęć?

PIERWSZY ARAB

Nie, nie, nie.

DRUGI ARAB

No to jakiej?

PIERWSZY ARAB

Szejk chce kobiety mądrej. Mądrej.

DRUGI ARAB

Mądra kobieta? A co to za jedna? Po czym ją poznać?

PIERWSZY ARAB

Nie ma charakterystycznych cech.

DRUGI ARAB

Gdzie jej szukać?

PIERWSZY ARAB

Wszędzie i nigdzie.

DRUGI ARAB

Szejch Meddżuel el-Mezrab, Carl Haag, 2 poł. XIX wiekuCo mówił szejk?

PIERWSZY ARAB

Mówił, że mądra kobieta się nie boi.

DRUGI ARAB

Czego?

PIERWSZY ARAB

Niczego. Szejk mówił, że żeby ją schwytać, nie potrzeba sieci i sznura.

DRUGI ARAB

Co jeszcze mówił?

PIERWSZY ARAB

Mówił, że mądrej kobiety nie można zwabić muzyką fletu.

DRUGI ARAB

To jak doprowadzić ją przed oblicze szejka?

PIERWSZY ARAB

Szejk mówił, że mądra kobieta sama przyjdzie.

DRUGI ARAB

Bóg jest wielki! Już lepiej by cię szejk wysłał w sztorm na dno morza po perły, niż w poszukiwaniu takiej kobiety.

PIERWSZY ARAB

Ile bym nie szukał, bez skutku.

DRUGI ARAB

Na co taka kobieta szejkowi?

PIERWSZY ARAB

Wszystkie kobiety, które szejk na próbę wybierał do towarzystwa, były bezmyślne i zastraszone. Poddawały się tylko dlatego, że obezwładniał je strach. Tym razem szejk pragnie kobiety, do której serca nie wnika lęk, która ma coś ciekawego do powiedzenia i umili mu czas.

DRUGI ARAB

Gdzie można taką znaleźć?

PIERWSZY ARAB

Sam nie wiem!

DRUGI ARAB

Nie robiłbym sobie wielkich nadziei.

PIERWSZY ARAB

Ja też nie.

DRUGI ARAB

Co chcesz zrobić?

PIERWSZY ARAB

Nie wiem, szejk powiedział, że z pustymi rękami mogę nie wracać wcale.

DRUGI ARAB

Biedny jesteś!

PIERWSZY ARAB

Co za nieszczęście.

DRUGI ARAB

Więc sieci i bat nie zagonią mądrej kobiety do pułapki?

PIERWSZY ARAB

Nie. Co ja pocznę?

DRUGI ARAB wyciąga z torby kawał materiału

A jedwab?

PIERWSZY ARAB

Nie nabierze się.

DRUGI ARAB wyciąga torebkę z daktylami

A kiść daktyli?

PIERWSZY ARAB

Nie jest łakoma.

DRUGI ARAB wyciąga kilka rodzajów biżuterii i perfumy

A perfumy i błyskotki?

PIERWSZY ARAB

Nie, szejk powiedział, że jej ozdobą jest wiedza.

DRUGI ARAB

Do tej pory nabierałem na to kobiety. Parę tych drobiazgów i kilka obiecanek zawsze działało.

PIERWSZY ARAB

Ja zawsze ściągałem je siłą, ale szejk powiedział, że mądra kobieta sama przyjdzie.

DRUGI ARAB

I w tym właśnie jest problem.

PIERWSZY ARAB

Wiem o tym. Co to były za czasy, gdy zastawiałem pułapkę i chwytałem każdą, którą chciałem! Grałem na flecie siedząc pod murem, a one przychodziły popatrzeć. Zaganiałem je wtedy w zasadzkę, wiązałem im ręce i nogi i zabierałem ze sobą.

DRUGI ARAB

Nie krzyczały?

PIERWSZY ARAB

Uciszałem je batem.

DRUGI ARAB

Nie miałeś litości.

PIERWSZY ARAB

Jeśli to było konieczne. Jednak to co przywoziłem szejkowi, to nie były kobiety, lecz posągi strachu i przerażenia, a szejk nie wiedział, co ma robić z tymi przerażonymi myszami.

DRUGI ARAB

A teraz chce kobiety, która taka nie będzie.

PIERWSZY ARAB

Za to będzie mądra i odważna.

DRUGI ARAB

Jak rozpoznasz jej mądrość i odwagę?

PIERWSZY ARAB

Powiedziałem ci, sama przyjdzie.

DRUGI ARAB

Skoro przyjdzie, to znaczy, że jest odważna. Ale jak poznać mądrość?

PIERWSZY ARAB

Mądra kobieta nie unika nowych doświadczeń, jest gotowa podjąć się każdego wyzwania, to co przynosi los bierze za dobrą wróżbę, z doświadczeń czerpie wiedzę i niczego się nie boi.

DRUGI ARAB

Niczego?

PIERWSZY ARAB

Tak mówi szejk.

DRUGI ARAB

Szejk wie czego chce.

PIERWSZY ARAB

Jakby nie wiedział nie byłby szejkiem.

DRUGI ARAB

Szejk to ma szczęście.

PIERWSZY ARAB

Szejk to ma szczęście.

DRUGI ARAB

No dobrze, a jak cię szejk nagrodzi, gdy wrócisz z pustymi rękami?

PIERWSZY ARAB

Odda moją głowę w ręce kata.

DRUGI ARAB

To radzę ci bracie, nie spiesz się z powrotem.

PIERWSZY ARAB

Ale co mam robić, jak nie wracać?

DRUGI ARAB

Siądź i zastaw pułapkę. Kto wie, co się jeszcze wydarzy na tym bożym świecie.

Zbiera się do drogi.

Do widzenia, bracie.

PIERWSZY ARAB

Do widzenia.

Drugi Arab odchodzi. Pierwszy Arab siedzi pod palmą, grając bezmyślnie na flecie. Po kilku chwilach z ziemi wychyla się głowa kobiety. Kobieta przygląda mu się. Arab przestaje grać i wpatruje się w kobietę.

Portret kobiety, Rabindranath TagorePIERWSZA KOBIETA

Jak ładnie grasz na flecie.

PIERWSZY ARAB

Podobało ci się?

PIERWSZA KOBIETA

Skąd przyszedłeś?

PIERWSZY ARAB

Z tamtej strony rzeki.

PIERWSZA KOBIETA

Czym się zajmujesz?

PIERWSZY ARAB

Służę szejkowi.

PIERWSZA KOBIETA

Służysz szejkowi? To co tu robisz?

PIERWSZY ARAB

Szejk mnie wysłał.

PIERWSZA KOBIETA

Po co?

PIERWSZY ARAB

Przyszedłem, żeby mu znaleźć kobietę.

Kobieta ucieka z wrzaskiem pod ziemię. Zrezygnowany mężczyzna zamyśla się i kontynuuje grę na flecie. Spod ziemi wyłania się do połowy postać drugiej kobiety. Ta również obserwuje Araba. Arab przerywa grę.

Portret kobiety, Rabindranath TagoreDRUGA KOBIETA

Co tu robisz?

PIERWSZY ARAB

Siedzę i gram na flecie.

DRUGA KOBIETA

Dla kogo grasz?

PIERWSZY ARAB

Dla siebie, ze smutku.

DRUGA KOBIETA

Czym się smucisz?

PIERWSZY ARAB

Samotnością.

DRUGA KOBIETA

Jesteś obcy w tych stronach?

PIERWSZY ARAB

Zupełnie obcy.

DRUGA KOBIETA

Przyszedłeś tu za czymś?

PIERWSZY ARAB

Tak, szukam kogoś.

DRUGA KOBIETA

Kogo?

PIERWSZY ARAB

Pewnej kobiety.

DRUGA KOBIETA

Uciekła od ciebie?

PIERWSZY ARAB

Nie.

DRUGA KOBIETA

Jak jej na imię?

PIERWSZY ARAB

Nie wiem.

DRUGA KOBIETA

Jaki jest jej adres?

PIERWSZY ARAB

Mądrość.

DRUGA KOBIETA

Mądrość?

Myśli.

Czemu ją kochasz?

PIERWSZY ARAB

Nie kocham jej, szejk jej zapragnął.

DRUGA KOBIETA

Szejk?

Ucieka z wrzaskiem pod ziemię. Pierwszy Arab siedzi zamyślony, gdy spod ziemi wyłania się trzecia kobieta. Arab podnosi się i staje pod palmą.

TRZECIA KOBIETA

Witaj, bracie.

PIERWSZY ARAB

Witaj, siostro.

TRZECIA KOBIETA

Co cię sprowadza w te strony?

PIERWSZY ARAB

Przyszedłem z tamtej strony rzeki, niewiasto.

TRZECIA KOBIETA

Polujesz na coś?

PIERWSZY ARAB

Nie, nie przyszedłem na łowy.

TRZECIA KOBIETA

Doszły mnie słuchy, że przyszedłeś porwać kolejną kobietę.

PIERWSZY ARAB

Tym razem nie przyszedłem porywać, przyszedłem znaleźć mądrą kobietę. Szejk mnie wysłał.

TRZECIA KOBIETA

Czemu ciebie wysłał?

PIERWSZY ARAB

Jestem jego sługą.

TRZECIA KOBIETA

Dla ciebie chce tej mądrej kobiety?

PIERWSZY ARAB

Chce jej dla siebie, żeby zrobić z niej panią haremu.

TRZECIA KOBIETA

Czemu więc sam nie ruszył jej szukać?

PIERWSZY ARAB

Mam w tym więcej doświadczenia.

TRZECIA KOBIETA

A szejk?

PIERWSZY ARAB

Tylko do mnie ma zaufanie, to ja mu sprowadziłem wszystkie kobiety.

TRZECIA KOBIETA

Portret kobiety, Rabindranath TagoreJak je sprowadzałeś?

PIERWSZY ARAB

Każdą innym sposobem i inną pokusą.

TRZECIA KOBIETA

Jakim sposobem? Jaką pokusą?

PIERWSZY ARAB

Czasem muzyką

pokazuje flet,

czasem sznurem

pokazuje sznur.

TRZECIA KOBIETA

Sznurem?

PIERWSZY ARAB

Tak. Jak któraś chciała uciec albo stawiała opór, pętałem ją nim, wiązałem nogi i ręce.

TRZECIA KOBIETA

A potem?

PIERWSZY ARAB

Spokojnie przekraczałem rzekę i wracałem do pałacu szejka.

TRZECIA KOBIETA

Czego użyjesz do polowania tym razem?

PIERWSZY ARAB

Niczego, tym razem szukam odważnej kobiety, a ona ma pójść ze mną z własnej woli.

TRZECIA KOBIETA

Każdy kto pójdzie z tobą z własnej woli jest odważny?

PIERWSZY ARAB

Tak niewiasto, odważna kobieta niczego się nie boi.

TRZECIA KOBIETA

Ale ty przyszedłeś po mądrą, a nie odważną kobietę.

PIERWSZY ARAB

Szejk mówił, że odwaga i mądrość to dwie strony jednej monety.

TRZECIA KOBIETA

Ech mężczyzno, wiedz zatem, że tą, której szukasz, jestem ja.

PIERWSZY ARAB

Jeśli to jesteś ty, to sama pójdziesz ze mną do pałacu szejka.

TRZECIA KOBIETA

To właśnie ja, i pójdę z tobą do pałacu.

PIERWSZY ARAB

Widzę niewiasto, że nie obawiasz się mnie i nie będziesz też bać się szejka.

TRZECIA KOBIETA

Nie boję się ani szejka ani nikogo innego. Na tym świecie nie ma nic strasznego.

PIERWSZY ARAB

Dobrze mówisz, jesteś tą, na którą czeka szejk.

TRZECIA KOBIETA

Tak, to na mnie czeka, pójdę z tobą, tylko... tylko nie podoba mi się ten sznur w twojej ręce.

Wyjmuje sznur z ręki Araba.

PIERWSZY ARAB do siebie

Co za duch i odwaga! Co za śmiałość!

Do kobiety.

Ryczysz jak lwica, stąpasz jak tygrysica.

TRZECIA KOBIETA

Odważna kobieta zawsze jest taka.

PIERWSZY ARAB

Różni się od tchórzliwych, które dają się innym we znaki i uprzykrzają im życie.

TRZECIA KOBIETA chodząc wokół palmy

Odważna kobieta nie boi się, nie daje się nikomu we znaki i nie uprzykrza innym życia.

PIERWSZY ARAB

Dodaje mężczyźnie odwagi.

TRZECIA KOBIETA

Jest siłą ducha innych.

PIERWSZY ARAB

Jest ich radością.

TRZECIA KOBIETA

Oczarowuje wszystkich wokół.

PIERWSZY ARAB

Rozkochuje w sobie i zniewala.

TRZECIA KOBIETA

Zna mowę tajemnic.

PIERWSZY ARAB

Nie jest bezradna i bezsilna.

TRZECIA KOBIETA staje za mężczyzną

Nie daje się zniewolić.

PIERWSZY ARAB

Nie krzyczy, nie piszczy jak mysz, nie szarpie się z mężczyzną.

TRZECIA KOBIETA

Jest silna, potrafi poradzić sobie z każdym, dobrem odpłaca dobrym, złem wrogom.

PIERWSZY ARAB

Nie nabiera się na złoto i błyskotki.

TRZECIA KOBIETA

Nie wierzy cudzym pochlebstwom.

PIERWSZY ARAB

Rozwiązuje problemy.

TRZECIA KOBIETA

A wiąże łowców, krępuje im ręce i nogi.

Zarzuca zza palmy sznur i przywiązuje Araba mocno do drzewa.

PIERWSZY ARAB

Co robisz, niewiasto? Co robisz?

Próbuje się wyswobodzić, ale bez skutku.

TRZECIA KOBIETA woła

Hej! Habiba! Wadżiha! Naima! Chadidża!

PIERWSZY ARAB

Co ty wyprawiasz? Jakie kłopoty chcesz na mnie ściągnąć?

Spod ziemi wychodzą kobiety z batami w rękach.

TRZECIA KOBIETA z batem w ręku wychodzi na przód, wszystkie razem otaczają Araba.

Ej mężczyzno, szykuj się, zaraz posmakujesz batów mądrych i odważnych kobiet. Potem puszczę cię, żebyś wrócił na swoją stronę rzeki, a jeśli szejk spyta o mądrą kobietę, zdejmiesz swoją abę i pokażesz mu ślady uderzeń na ramionach. Powiesz mu, że znalazłeś mądrą kobietę, która dziś lub jutro przyjdzie do jego haremu z batem w ręku.

Podnosi bat do góry, pozostałe kobiety idą za jej przykładem, kurtyna opada, słychać świst batów i wrzaski Araba.

tłum. Joanna Hrehoruk

aba, abaja - wierzchnie okrycie, przypominające długi płaszcz, noszone w krajach muzułmańskich.

salam alejkum - pozdrowienie muzułmańskie, oznaczające "pokój z wami". Odpowiedź na nie brzmi alejkum as-salam i również oznacza przekazanie pokoju.

Simorg - mityczny ptak, występujący w irańskim eposie narodowym Szahname.

źrodlo: Gholamhossein Saedi, Pajam-e zan-e dana, w: Chane rouszani, wyd. Negah, Teheran 2013.