Radio zOrientowane

Meczet Lotfollah, mozaika na sklepieniu, Isfahan, początek XVII wieku, fot. Phillip MaiwaldRadio zOrientowane to audycja, którą, z przerwami, prowadzę z Agnieszką Ayşen Kaim - turkolożką i opowiadaczką ze Stowarzyszenia "Grupa Studnia O.".

Interesuje nas świat irańsko-turecki, który obecnie rozciąga się od zachodnich granic Afganistanu po Stambuł, lecz w przeszłości obejmował dużo większe terytorium. I tak, na wschodzie kultura perska oddziałała na przykład na Indie Wielkich Mogołów, a na zachodzie Bałkany przez wiele wieków znajdowały się pod panowaniem Osmanów. Ludy irańsko-tureckie zamieszkują też Azję Środkową, Kaukaz, Afganistan...

Świat perski i świat turecki zazębiały się i przenikały, tworząc wielką, kolorową mozaikę. W kolejnych odcinkach, będziemy Państwu opowiadać o różnych jej fragmentach.

Nagrania audycji:

Naqqal Qasem Karbalai

Naqqal i meddah - irańscy i tureccy opowiadacze
Jak się rodziła sztuka irańskiego naqqala? O czym i w jaki sposób opowiadał turecki meddah? Co to jest tumor?

Aszyk Awdy Qajmaqli

Aszyk i gosan - tureccy i irańscy minstrele
Kim jest turecki aszyk? Kim był partyjsko-sasanidzki gosan? Jak wyglądała i jak wygląda sztuka aszyka? O czym śpiewał gosan?

Nuri Bilgen Ceylan

Nowe kino tureckie
Czym się charakteryzuje nowe kino tureckie? Jakie tematy podejmuje? W jaki sposób o nich opowiada? Kim są jego twórcy i bohaterowie?

Stambulski targ niewolników, Ippolito Caffi

Maria Dubniewiczowa - 29 lat w tureckiej niewoli
Opowiadamy o Polce, która w XVII wieku dostała się do tureckiej niewoli, o stambulskim targu niewolników i sytuacji niewolników w Imperium Osmańskim.

Wieczór Aszury, Mahmud Farszczian, XX wiek

Karbala i obrzędy miesiąca moharram
Jakie znaczenie ma dla szyitów Karbala? Jak wyglądają obrzędy towarzyszące obchodom miesiąca moharram w Iranie?

Wejście do Haremu, Topkapi Sarayi, Stambuł

Harem turecki - część I
Gościem jest Melaike Hüseyin - absolwentka polonistyki i turkologii, zajmująca się wyobrażeniem kobiety tureckiej w malarstwie europejskim XIX i XX wieku.

Walka Sohraba z Gordafarid, Szahroch Moszkin Qalam i Karine Gonzalez

Dzielne kobiety we wschodnich eposach
Kobiety sprytne i waleczne, cierpliwe i nieugięte, odważne i dumne, ratujące życie bohaterom i ginące z ich rąk.

Aden, ok. 1580 rok

Sefer Reis - nieuchwytny korsarz turecki
Czwarta część audycji poświęconej rywalizacji Turków z Portugalczykami na Oceanie Indyjskim.

Kadr z filmu Kumalyk

Małżeństwa krewniacze i wielożeństwo
Jak wyglądały małżeństwa w zoroastryjskim Iranie? Co to takiego było xwedodah? Jak wygląda wielożeństwo we współczesnym Iranie i Turcji?

Irańska umowa małżeńska, czasy Kadżarów

Małżeństwa w Iranie (czasy współczesne)
Co to jest aqd i mahr? Jak teraz wygląda w Iranie zawarcie małżeństwa? Jak wyglądało sto lat temu? Czy łatwo się rozwieść?

Suakin - port na wybrzeżu Sudanu

Dlaczego Portugalczycy nie zdobyli Suezu, a Turcy wyspy Hormoz?
Trzecia część audycji poświęconej rywalizacji Turków z Portugalczykami na Oceanie Indyjskim.

Grób biblijnej Ewy, Dżudda

Ibrahim Pasza i jego indyjskie plany
Druga część audycji poświęconej rywalizacji Turków z Portugalczykami na Oceanie Indyjskim. Czasy panowania Sulejmana Wspaniałego.

Zbiór pieprzu na Wybrzeżu Malabarskim

Piri Reis i jego mapa świata
O tym, dlaczego sułtan Selim Groźny zainteresował się Oceanem Indyjskim. Pierwsza część audycji o rywalizacji Turków z Portugalczykami.

Hu (On) - najkrótszy zekr

Zekr i sama'
Jak wyglądają obrzędy derwiszy bractw qadirijja i naqszbandijja w Kurdystanie? Co to takiego zekr? Czym jest sama'?

Nej - perski flet

Barbat, harfa, nej i daf
Dlaczego perska muzyka jest smutna? Skąd się wziął perski flet? Kim był Barbad? Opowieści o perskich instrumentach muzycznych.

Mur Teodozjusza

Stambuł - część I
Dlaczego Konstantynopolitańczycy wierzyli, że ich miasto jest nie do zdobycia? A jeśli takie było, to dlaczego Turcy je zdobyli?

Gylyc Enweri - turkmeński bagszy

Addi, Anna i szalona Harman
Opowieść o turkmeńskich muzykach i ich muzyce, o Gok Teppe, Hadżim Kalece i bohaterce najsłynniejszego turkmeńskiego eposu.

Procesja mieszkańców Imperium Achemenidów, Persepolis

Nouruz - irański Nowy Rok
Skąd się wziął irański Nowy Rok? Dlaczego tak się nazywa? Jak obchodzono go kiedyś i jak świętuje się go teraz?

Łuk Chosrowa, sala tronowa królów sasanidzkich, Ktezyfon

Chosrow i Szirin - średniowieczny epos perski
Miłosne perypetie jednej z najsłynniejszych par literatury perskiej. Opowieść o Husejnie i jego grocie. Ktezyfon - baśniowa stolica królów sasanidzkich.

Arabscy żeglarze w drodze na Wschód

Morskie podróże z Zatoki Perskiej na Wschód
O tym, jakie przygody miał baśniowy Sindbad Żeglarz i o tym, jak wyglądało niegdyś żeglowanie po siedmiu morzach.

Buszehr, Zatoka Perska, James Morier, The Journey Through Persia, 1812 rok

Zatoka Perska - palmy, perły, żeglarze
Czym są palmy dla mieszkańców Zatoki Perskiej? Jak poławiano tam perły? Siraf - port, do którego zawijał Sindbad Żeglarz.

Szahr-e suchte, najstarsza animacja świata

Spalone Miasto i królestwo Aratty
Opowieść o jednym z najstarszych miast świata i jego mieszkańcach. Czy w Iranie kwitła kiedyś cywilizacja starsza od Sumeru?