Barbat, harfa, nej i daf - perskie instrumenty muzyczne

Anioł grający na setarze, miniatura perskaPerska muzyka jest smutna. Można to tłumaczyć tragiczną historią Iranu, która odcisnęła piętno na irańskiej duszy, lub szyicką religijnością, w której smutek i płacz jest stale obecny. Prawdziwa przyczyna tego leży jednak głębiej.

Mohammad Ghazali - żyjący na przełomie XI i XII wieku perski filozof, mistyk i teolog - pisząc w Alchemii szczęścia o wyższym świecie - świecie piękna i harmonii, twierdzi, że muzyka odzwierciedla tę harmonię, budzi w słuchaczach tęsknotę za światem piękna i sprawia, że chcą oni do niego powrócić. Obecny w perskiej muzyce smutek wiąże się więc z pewnego rodzaju radością; nie jest czymś, co dołuje człowieka, lecz czymś, co go uskrzydla.

Podobne myśli możemy znaleźć również u żyjącego dwieście lat później Dżalaloddina Rumiego. Rumi mówi o uczcie, którą Bóg wyprawił zanim stworzył świat, po czym zaprosił na nią dusze wszystkich ludzi, którzy mieli się dopiero narodzić i spytał je: "Czy nie jestem waszym Panem?", a one odparły: "Tak, poświadczamy to". Dzięki temu między nimi a Bogiem zrodziła się więź. Dusze piły wino, słuchały muzyki, lecz potem Bóg stworzył świat, stworzył Adama, ludzie się rozmnożyli i dusze zapomniały o owej uczcie. Dwie rzeczy przypominają im o niej i budzą w nich tęsknotę i pragnienie powrotu na nią: wino i muzyka...

***

Daf to rodzaj tamburynu. Składa się z drewnianej obręczy, na którą naciągnięta jest skóra, a wewnątrz przyczepione są krótkie, metalowe łańcuszki. Według hadisów daf był jednym z nielicznych instrumentów, które uważano w islamie za dozwolone.

DafJest to ulubiony instrument derwiszy, popularny szczególnie w Kurdystanie. Dla derwiszy daf jest święty. Gdy podczas obrzędów bębnią w niego tak mocno, że skóra na nim czasem pęka, mówią: Daf szahid szod, co znaczy: "Daf zginął śmiercią chwalebną, oddał swoje życie za słuszną sprawę".

Ponieważ daf to instrument święty, towarzyszy mu bogata symbolika. Mówiono na przykład, że symbolizuje mikrokosmos, że jego kształt wyobraża zarówno krąg nieba, jak i krąg, który tworzą mistycy podczas swoich obrzędów. Uważano, że jednoczy w sobie elementy właściwe dla świata minerałów, który reprezentują metalowe łańcuszki, świata roślin, który reprezentuje drewniana obręcz i świata zwierząt, który reprezentuje skóra, którą daf jest pokryty...