Harem turecki - część I

Słowo harem pochodzi od arabskiego rdzenia h-r-m, który niesie ze sobą takie znaczenia jak: "zakazany", "nietykalny", "święty". Słowo to odnosi się do różnych rzeczy. Jedną z nich jest część domu zamieszkiwana przez kobiety (i małe dzieci), do której wstęp ma tylko ten mężczyzna, który jest głową rodziny.

W osmańskiej Turcji szczególne znaczenie miał harem sułtański. Jego rola stała się kluczowa dla polityki dynastycznej Imperium w połowie XV wieku, gdy sułtani przestali się żenić z córkami innych władców, a matek dla swoich następców zaczęli szukać w haremie, wśród przebywających tam niewolnic - porwanych poza granicami państwa, kupionych lub otrzymanych w darze odalisek.

Walide Sułtan częstuje się kawą, Carle Van Loo, 1752 rokOd połowy XVI wieku harem mieścił się w Stambule, w najbardziej niedostępnej części pałacu Topkapi Sarayi. Była to instytucja ściśle zhierarchizowana, mająca na celu przede wszystkim zapewnienie trwałości dynastii osmańskiej poprzez eliminowanie przypadkowych pretendentów do tronu i zapobieganie walkom o sukcesję. Seksualność podlegała więc w haremie ścisłym regulacjom. To właśnie z powodu panującej w nim sztywnej hierarchii i przymusowej "czystości" wielu jego mieszkańców Ali Ufki, polski niewolnik służący w XVII wieku przez 19 lat w Topkapi Sarayi, przyrównał sułtański harem do klasztoru.*

Na szczycie haremowej hierarchii stała Walide Sułtan - matka panującego sułtana i najbardziej wpływowa kobieta w Imperium. Zaraz po niej były hasyki, czyli konkubiny, które urodziły sułtanowi dziecko. Najsłynniejszą z nich była Roksolana - ukochana Sulejmana Wspaniałego, pierwsza hasyka, która stała się oficjalną żoną sułtana. Niżej od nich stały ikbal, czyli te konkubiny, z którymi władca sypiał, lecz jeszcze nie urodziły mu dziecka. Czwarty szczebel hierarchii stanowiły pozostałe konkubiny, z których każda, jeśli miała szczęście, mogła zostać Walide Sułtan.

Poza konkubinami w haremie przebywały niezamężne kobiety należące do rodziny sułtana oraz jego dzieci do czasu uzyskania pełnoletności (chłopcy), lub zamążpójścia. Osobną kategorię stanowiły kobiety pracujące w haremowej administracji, różnego rodzaju służące oraz eunuchowie...

Ali Ufki - czyli Wojciech Bobowski. Porwany przez Tatarów i sprzedany sułtanowi, stał się jedną z najwybitniejszych postaci w życiu kulturalnym XVII-wiecznej Turcji. Informacja o tym, że porównał sułtański harem do klasztoru w: Molly Greene, Harem, w: Encyclopedia of the Ottoman Empire, (ed.) Gabor Agoston and Bruce Masters, New York 2009, s. 249.