Aszyk i gosan - tureccy i irańscy minstrele

Niewidomy aszyk Veysel, 1894-1973 r.Ozan był bardem, który towarzyszył plemionom tureckim, gdy te w XI wieku najechały Azję Mniejszą. Przybył tam z repertuarem właściwym dla Azji Środkowej, który potem wzbogacał o różne tradycje lokalne. Melorecytował podania, legendy i opowieści, śpiewał o Bogu i o męstwie rycerzy. Jego pieśni pomagały budować tożsamość i poczucie solidarności w czasach, gdy Turcy walczyli z Bizancjum, Mongołami, Mamelukami i krzyżowcami.

W XV wieku ozan stał się pewnego rodzaju pieśniarzem-mistykiem i przyjął tytuł aszyka. Słowo to znaczy "zakochany" i oprócz swojego podstawowego znaczenia wiąże się również z mistycyzmem. Śpiewając o miłości aszykowie adresowali swoje pieśni zarówno do ludzi jak i do Boga. Dlatego ludzie często postrzegali ich jako świętych.

Aby zostać aszykiem trzeba mieć talent poetycki, dobrą pamięć oraz umieć improwizować. W przeszłości inicjacja aszyka odbywała się we śnie, kiedy to wypijał on cudowny napój, dzięki czemu zyskiwał dar miłowania. Tym cudownym napojem było wino, które podawali mu albo jego patron albo jakaś piękna dziewczyna.

Po inicjacji aszyk zaczyna naukę u mistrza. W tym czasie zdobywa umiejętności techniczne oraz jest wtajemniczany w sprawy ducha. Po opanowaniu tradycyjnego repertuaru i nauczeniu się improwizacji, przychodzi moment, gdy mistrz decyduje, że jego uczeń potrafi już wystarczająco dużo, by móc ruszyć własną drogą. Wtedy nadaje mu pseudonim artystyczny, co jest równoznaczne z błogosławieństwem...

***

Los mój w końcu się odmieni.
Miast się smucić, ciesz się serce!
Aszyk Şeref Taşliova podczas występu w Warszawie, 2012 rok I choć dziś mi się nie kłaniają,
Miast się smucić, ciesz się serce!

Mam na sobie strój junaka.
Rząd bogacąc się brudzi ręce,
Lecz król świata to Salomon.
Miast się smucić, ciesz się serce!

Tak powiadam ja, Köroglu:
Do ognia przywyknie serce.
Dar kochania mi wystarczy.
Miast się smucić, ciesz się serce!

Pieśń z eposu o Köroglu, "Synu ślepca", którą wykonywał Şeref Taşliova podczas VIII Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Opowiadania w Warszawie (przekład filologiczny Agnieszka Ayşen Kaim, polski układ rymów Albert Kwiatkowski).

Audycja przygotowana m.in. na podstawie artykułów Mary Boyce o gosanach; Ilhan Başgöz, Turkish Folk Stories About the Lives of Minstrels, [w:] Turkish Folklore and Oral Literature, red. Kemal Silay, Indiana University, Turkish Studies, Bloomington, Indiana 1998; A. Lord, Pieśniarz i jego opowieści, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010.