Medyna

W czasach przed islamem na terenie Hidżazu (zachodnie ziemie Półwyspu Arabskiego) znajdowały się liczne oazy zamieszkiwane przez Żydów. Najważniejszą z nich było Jatrib. Tam właśnie udał się Mahomet, gdy wraz ze swoimi stronnikami musiał opuścić Mekkę. Wydarzenie to miało miejsce w 622 roku i otworzyło nowy rozdział w historii Bliskiego Wschodu, wyznaczyło początek nowej ery. Jatrib zmieniło wtedy swoją nazwę i stało się Medyną, Miastem Proroka (Medinat an-Nabi).

Medyna, Meczet Proroka, czasy osmańskie, Hoover Institution ArchivesW Medynie Mahomet mieszkał aż do swojej śmierci (632 rok). Tam ustalił zasady, które miały rządzić wspólnotą muzułmanów, tam otrzymał objawienie dwudziestu czterech sur Koranu, stamtąd w końcu rozpoczął walki z plemionami arabskimi, aby je sobie podporządkować i nawrócić na islam.

Medyna to również ważne miejsce dla rozwoju architektury islamu. Tam bowiem powstały trzy najstarsze meczety: Meczet Quba, Meczet Proroka oraz Meczet Dwóch Kibli. Pierwszy z nich był szczególnie drogi Prorokowi, który, tuż po przybyciu z Mekki, sam położył kamień węgielny pod jego budowę. Drugi meczet Mahomet zbudował obok swojego domu, w trzecim natomiast zmienił kierunek modlitwy (kibla) z Jerozolimy na Mekkę.

Medyna to także drugie z trzech świętych miast islamu. Jej świętość bierze się stąd, że jest tam pochowany Mahomet. Jego grób znajduje się na terenie Meczetu Proroka, a przestrzeń między nim a kazalnicą w tym meczecie jest, według hadisów, jednym z rajskich ogrodów. Muzułmańskie tradycje apokaliptyczne głoszą, że tuż obok Mahometa zostanie pochowany Jezus, po tym jak przed końcem świata zaprowadzi na świecie sprawiedliwość.

Po śmierci Proroka Medyna była stolicą rodzącego się imperium jeszcze przez blisko trzydzieści lat. Później straciła swoje polityczne znaczenie, ale zyskała sławę, jako centrum życia umysłowego.

Jest to również miejsce bardzo ważne dla szyitów.* Z dwunastu szyickich imamów, dziesięciu przyszło na świat w Medynie, a czterech zostało tam pochowanych. Wśród nich są Dża'far Sadiq i Hasan - starszy brat Husajna,* o którego śmierci pod Karbalą mieszkańcy Medyny mieli zostać poinformowani w cudowny sposób. Ich groby znajdowały się na nieistniejącym już cmentarzu al-Baqi.* W Mieście Proroka spoczęła też Fatima - ukochana córka Mahometa, żona Alego* i matka Hasana i Husajna. Dlatego dla wielu szyitów pielgrzymka do Medyny jest świętym obowiązkiem.

Dża'far Sadiq to szósty imam szyitów i postać wyjątkowa w dziejach wczesnego islamu. Prawnik, teolog, uczony, twórca szyickiej szkoły prawa, znanej jako dża'fari, oraz niezmiernie ważnej dla szyitów doktryny imamatu.* W tradycji ezoterycznej uchodzi za ojca alchemii i nauczyciela słynnego Gebera.* Zajmować miał się astrologią i naukami tajemnymi. Jedną z nich była dżafr - nauka próbująca odkryć ukryte znaczenie liter i ich kombinacji, której wynalezienie powszechnie przypisuje się Dża'farowi.

Cmentarz Dżannat al-BaqiDża'far Sadiq odgrywa też bardzo ważną rolę w sufizmie, będąc jednym z największych reprezentantów jego wczesnego okresu. Rozdział jemu poświęcony otwiera Tazkerat al-aulija - opracowany przez Attara zbiór życiorysów muzułmańskich mistyków i świętych. Tradycja łączy go z Bajazydem Bastamim - żyjącym w IX wieku słynnym mistykiem z Chorasanu.* Według niej szósty imam był jego mistrzem duchowym.

Dża'far Sadiq uważany jest w końcu za autora pierwszego mistycznego komentarza do Koranu. Rozróżnia w nim cztery poziomy rozumienia Księgi, które zależą od stopnia duchowego wtajemniczenia. W komentarzu tym widać również pierwsze przed Rabi'ą Adawiją* próby ścisłego powiązania sufizmu z miłością.

Medyna nie jest miastem jakoś szczególnie związanym z literaturą perską. Niemniej jednak ma swoje irańskie akcenty. To właśnie tam, w połowie VII wieku, przyszedł na świat Hasan Basri - syn wziętego do niewoli Persa, słynny kaznodzieja i teolog, największy wczesny muzułmański asceta, uważany za ojca sufizmu. Tam też żył Ismail Nesa'i - zmarły w pierwszej połowie VIII wieku potomek innego wziętego do niewoli Irańczyka. Był poetą znanym ze swojej niechęci do Arabów, co w końcu przypłacił życiem.

albert kwiatkowski

szyici - obok sunnitów drugi najważniejszy odłam w islamie. Wyodrębnili się po śmierci Alego - czwartego kalifa. Według nich prawowitymi następcami Mahometa są potomkowie Alego i Fatimy - córki Proroka.

Husajn - wnuk Mahometa, syn jego zięcia Alego, trzeci imam szyitów. Drugi po Alim ich największy święty. Ogłosił się kalifem i wystąpił zbrojnie przeciw umajjadzkiemu kalifowi Jazydowi. Przed decydującą bitwą pod Karbalą, na brzegach Eufratu, opuściła go większość jego towarzyszy. W trakcie tej bitwy zginął, a wraz z nim większość jego rodziny i tych, którzy przy nim zostali. Rocznica jego śmierci to najważniejsze święto szyitów.

cmentarz al-Baqi - cmentarz, na którym zostali pochowani krewni i bliscy Mahometa, a także inne ważne postacie świata islamu. Cmentarz został zrównany z ziemią w 1925 roku na rozkaz króla Arabii Saudyjskiej.

Ali - zięć i kuzyn Mahometa, mąż jego ukochanej córki Fatimy. Obok żony Proroka był pierwszym, który uznał jego misję i przyjął islam. Jeden z najbliższych jego towarzyszy. Pierwszy imam szyitów.

imamat - zgodnie z doktryną imamatu imam to ktoś, kogo Bóg, za pośrednictwem Proroka lub innego imama, wyznaczył na duchowego i politycznego przywódcę. Szyici wierzą, że imam jest nieomylny i posiada niedostępną dla innych wiedzą, którą przekazał mu Prorok, że jest kimś, kto podtrzymuje i interpretuje objawienie.

Geber - Dżabir ibn Hajjan (znany w Europie jako Geber) to największy muzułmański alchemik, z pochodzenia Irańczyk, urodzony w pierwszej połowie VIII wieku w Chorasanie.

Chorasan - kraina historyczno-geograficzna w pn.-wsch. Iranie.

Rabi'a Adawija - święta z Basry, jedna z największych postaci wczesnego muzułmańskiego mistycyzmu. Była niewolnicą, której została nadana wolność. Uważana jest za osobę, która do nauk wczesnych ascetów wprowadziła element bezinteresownej miłości i nadała sufizmowi prawdziwie mistyczne zabarwienie.

na podstawie: Robert Gleaves, Hamid Algar, Daniel De Smet, Ja'far al-Sadeq, Encyclopaedia Iranica, Online Edition; Kevin Lacey, Esmail b. Yasar Nesa'i Encyclopaedia Iranica, Online Edition; M. Ayoub, Arba'in, Encyclopaedia Iranica, Online Edition; Annemmarie Schimmel, Mystical Dimensions of Islam, Chapel Hill 1978; Marshall G. S. Hodgson, The Venture of Islam. Conscience and History in the World Civilization. Volume One: The Classical Age of Islam, Chicago-London 1977; Johan G. J. Ter Haar, The importance of the Spiritual Guide in the Naqshbandi Order, w: The Haritage of Sufism, vol. II, ed. by Leonard Lewisohn, s. 311-321; Encyclopedia of Islam and the Muslim World, red. Richard C. Martin. Macmillan Reference 2004.