Dzabalqa i Dżabarsa

Dzabalqa i Dzabarsa to dwa cudowne, bliźniacze miasta, które znajdują się na krańcach ziemi, tuż za górą Qaf. Dzabalqa leży na najdalszych krańcach wschodu, a Dzabarsa naprzeciwko niej, na najdalszych krańcach zachodu. Są to miasta idealne, założone na planie kwadratu, zamieszkiwane przez istoty, które się nie rozmnażają, ponieważ nie ma wśród nich kobiet, które nie jedzą mięsa, nie noszą ubrań, a w swojej pobożności są podobne do aniołów.

Krajobraz fantastyczny, miniatura perska, koniec XIV wieku, Muzeum Sztuki Tureckiej i Islamskiej, StambułLiczba mieszkańców Dżabalqi i Dżabarsy jest niezliczona. Co noc czuwają oni na murach, strzegąc miast przed plemionami Tarsa i Tafila, od których chciał uwolnić ich, lecz bez powodzenia, Aleksander Wielki.

Nad Dzabalqą i Dżabarsą nie świeci słońce. Światło, jakie tam jest pochodzi ze szmaragdowej góry Qaf, do której przylegają oba miasta. Światłem promieniują też ich mury i dlatego niektórzy mówią, że i one zbudowane są ze szmaragdu.

Tabari* w swoim komentarzu do Koranu tak mówi o tych miastach:

Prorok rzekł:

- Podczas nocnej podróży* widziałem dwa miasta: jedno na wschodzie, a drugie na zachodzie, a oba przylegały do góry Qaf. A każde z nich o boku tysiąca farsangów* i w każdym z nich tysiąc bram, a każdej z nich co nocy strzeże tysiąc strażników, którzy co noc się zmieniają i musi upłynąć co najmniej rok, aby znów nastała ich kolej. W miastach tych zaś żyją istoty stworzone przez Boga, których liczba jest niezliczona.

Ali* spytał:

- Czy mieszkańcy Dżabalqi i Dżabarsy są dziećmi Adama?

Prorok odparł:

- Oni nie wiedzą, że Bóg stworzył Adama.

Spytał:

- Czy więc są aniołami?

Rzekł:

- Niczym anioły są posłuszni.

Spytał:

- A czy słońce im świeci?

Odparł:

- Oni nie wiedzą, że Bóg stworzył słońce.

Ali spytał:

- Skąd więc mają światło?

Rzekł:

- Światło, które tam świeci, pochodzi z góry Qaf.

Spytał:

- A co jedzą?

Odparł:

- Jedzą rośliny, niczym zwierzęta.

Spytał:

- A czy rodzą dzieci?

Rzekł:

- Nie rodzą dzieci, ponieważ wszyscy są rodzaju męskiego.

Ali spytał:

- A skąd te straże każdej nocy? Czego oni się boją?

Odparł:

- Bóg stworzył istoty, które zwane są plemionami Tarsa i Tafila. Są one wrogie mieszkańcom Dżabalqi i Dżabarsy i codziennie przychodzą, aby z nimi walczyć. Chcą odebrac im te miasta, lecz nie są w stanie tego uczynić.

Spytał:

- Czy mieszkańcy Dżabalqi i Dżabarsy pójdą do raju?

Rzekł:

- Tak. Gdy Dżebreil sprowadził mnie z nieba, zabrał mnie do nich, a ja objawiłem im moją religię. Oni ją przyjęli i stali się muzułmanami. Ja zaś wyznaczyłem nad nimi jednego.

Plemiona Tarsa i Tafila są innego rodzaju, choć też nie są ludźmi. Nie są oni muzułmanami, gdyż Prorok rzekł: "Objawiłem im islam, lecz oni go nie przyjęli i nie stali się muzułmanami".

(s. 256-257)

***

Chezr* był jednym z dowódców w wojsku Zulqarnajna.* Zulqarnajn dowiedział się, że gdzieś w [ciemnościach, w krainie] Zolomat* jest źródło wody życia, a kto z niego się napije, nigdy nie umrze. Zapragnął tej wody i postanowił ją odnaleźć. Po tym jak podbił cały świat, dotarł na wschód, skąd słońce wstaje i na zachód, gdzie słońce zachodzi. Cały świat do niego należał i nie było już niczego, czego by pragnął poza długim życiem. Aleksander Wielki wkracza do Zolomat, Raszid ad-Din, Dżami at-Tawarich, początek XIV wieku, Biblioteka Uniwersytecka, Edynburg

Wtedy zebrał wojsko i wyruszył na zachód, tam gdzie słońce zachodzi i wkroczył do Zolomat, aby odnaleźć wodę życia. Żołnierzom, którzy z nim byli, nie powiedział, czego tam szukają. Rzekł im tylko:

- Jadę do Dżabalqi i Dzabarsy, do góry Qaf.

Tak powiedział swoim żołnierzom, choć sam nie chciał tam jechać. I dodał:

- Jeśli gdzieś znajdziecie wodę, powiedzcie mi!

Chezr znalazł wodę, a że był spragniony, napił się jej, po czym przyszedł do Zulqarnajna i rzekł:

- Znalazłem wodę.

Zulqarnajn poszedł z nim, lecz choć szukali wody, nie mogli jej znaleźć. Siedem dni i nocy jej szukali, lecz nie znaleźli.

Zulqarnajn rzekł:

- Udam się do Dżabalqi i Dżabarsy, aby zobaczyć, jacy tam ludzie mieszkają i obronić ich przed plemionami Tarsa i Tafila.

Ruszył więc w drogę. Po pewnym czasie zjawił się przy nim anioł w ludzkiej postaci i spytał:

- Dokąd zmierzasz?

Zulqarnajn odparł:

- Szukałem wody życia, lecz nie znalazłem. Teraz jadę do Dżabalqi i Dżabarsy, aby zobaczyć ludzi, którzy tam mieszkają i obronić ich przed plemionami Tarsa i Tafila, tak jak mieszkańców Wschodu obroniłem przed plemionami Goga i Magoga.

Anioł rzekł:

- Zawróć, gdyż nie zdołasz tam dotrzeć i niczego dobrego nie zdziałasz. Plemiona Goga i Magoga to byli ludzie tacy, jak ty, mieszkańcy Dżabalqi i Dżabarsy zaś nie są ludźmi i nie jesteś w stanie im pomóc, ponieważ Bóg z czego innego ich stworzył. Jeszcze drugie tyle drogi musisz przebyć, co do tej pory, a i tak tam nie trafisz.

Zulqarnajn poznał, że tym, kto mu daje te rady jest anioł. Zawrócił więc i opuścił Zolomat. Ani nie znalazł wody życia ani dotarł do Dżabalqi i Dżabarsy i umarł w drodze.

(s. 211-212)

tłum. albert kwiatkowski

Mohammad ibn Dżarir Tabari - żył na przełomie IX i X wieku. Był jednym z pierwszyh wybitnych irańskich historyków i egzegetów Koranu. Napisał monumentalną historię świata (zwaną Historią Tabariego) oraz jeden z najważniejszych komentarzy do Koranu. Oba te dzieła napisał w języku arabskim, lecz jego komentarz do Koranu jest zarazem jednym z najważniejszych i najstarszych zabytków języka nowoperskiego. Jest tak dlatego, że oryginalny tekst przetłumaczono na język perski w okresie "renesansu perskiego" z polecenia rządzących w Bucharze Samanidów.

Podczas nocnej podróży - podróż tę rozpoczął Mahomet na cudownym wierzchowcu Buraqu, który zabrał go z Mekki do Jerozolimy, na skalę, na której później zbudowano meczet al-Aqsa. Stamtąd anioł Dżebreil poprowadził go ku górze, przez siedem nieb, aż do Lotosu Ostatniej Granicy, skąd został zabrany oblicze Boga.

farsang - starożytna miara długości w Iranie wynosząca około 5,5 kilometra.

Ali - zięć i kuzyn Mahometa, mąż jego ukochanej córki Fatimy. Obok żony Proroka był pierwszym, który uznał jego misje i przyjął islam. Jeden z najbliższych jego towarzyszy.

Chezr - dosł. "zielony", prorok, święty. Pojawia się, choć nie z imienia, w Koranie jako tajemniczy przewodnik Mojżesza dysponujący ukrytą wiedzą. Zdobył nieśmiertelność i wieczną młodość pijąc ze źródła wody życia. Przewodnik i opiekun sufich na ich drodze do Boga.

Zulqarnajn - czyli "Dwurożny", przydomek, jaki nosi Aleksander Wielki w świecie muzułmańskim.

Zolomat - kraina wiecznej ciemności, która rozciąga się na krańcach świata, przed górą Qaf.

źródło: Tardżame-je tafsir-e Tabari, wirajesz-e matn: Dża'far Modarres Sadeqi, Teheran 1374.