Kaszf al-asrar (Odkrycie tajemnic)

KoranKaszf al-asrar (Odkrycie tajemnic) należy do najważniejszych mistycznych komentarzy Koranu. Ułożył go Abdullah Ansari z Heratu.

Ansari urodził się na poczatku XI wieku w Heracie (dziesiejszy Afganistan). Tam też żył i umarł. Uchodzi za największego mistyka XI wieku i najbardziej wpływowego poetę tego okresu. Był teologiem i reprezentował hanbalicką szkołę prawa, która jest niezwykle rygorystyczna w zagadnieniach kultu. To jednak nie przeszkodziło mu skłonić się ku mistycyzmowi. Decydujący wpływ na to miało jego spotkanie ze starym szejchem Charaqanim*, który sprawił, że w młodym Ansarim dokonała się przemiana duchowa. Pod wpływem tego spotkania Ansari zaczął pisać komentarz do Koranu. Komentarz ten jednak zaginął, a Kaszf al-asrar, jakim dysponujemy, jest o kilkadziesiąt lat późniejszy. Wyszedł on spod pióra Raszid ad-Dina Mejbodiego, który przebywając na początku XII wieku w Heracie czytał komentarz Ansariego i stwierdziwszy, że jest zbyt krótki, skomentował go i rozszerzył.

Mejbodi podzielił swój komentarz na trzy części. W pierwszej tłumaczy poszczególne wersety Koranu na język perski. W drugiej objaśnia je z punktu widzenia znawców prawa muzułmańskiego oraz językoznawców. W części tej wylicza najpierw słowa oraz litery w poszczególnych surach, a później mówi o tym, jak poszczególne wersety Koranu powinny być recytowane i jak to robili różni jego recytatorzy. Następnie mówi o tym, gdzie każda sura i poszczególne jej wersety zostały Mahometowi zesłane oraz przytacza powody, czemu do tego doszło. Później wyjaśnia znaczenia pewnych słów i mówi o tym, jak są one rozumiane przez recytatorów Koranu oraz podaje powody takiego a nie innego ich rozumienia. W końcu przytacza historie, jakie łączą się z różnymi wersetami, zdarzenia, które są przez owe wersety objaśniane, lub też mówi o tym, jakie jest ich głębsze znaczenie.

Od tych dwóch części Kaszf al-asrar całkowicie różni się część trzecia i ostatnia. Jest ona mistycznym komentarzem do Koranu w pełnym tego słowa znaczeniu. W części tej Mejbodi rozwija każdy z wersetów Koranu w przypowieść (bądź kilka przypowieści), która ma wydobyć jego ukryte, mistyczne znaczenie. Na poparcie zaś swoich słów przytacza fragmenty wierszy wcześniejszych mistycznych poetów, zwłaszcza Abdullaha Ansariego* i Sanajego*.

Uważa się, że Kaszf al-asrar zwiastuje perską mistyczną literaturę miłosną. Dariusz Aszuri, współczesny językoznawca i myśliciel irański, porównując go z wcześniejszymi dziełami sufich, pokazuje, jak strach sufich przed Bogiem przemieniał się stopniowo w bezgraniczną miłość do Niego.

Prezentowane tłumaczenia stanowią skromny wybór z owej trzeciej, mistycznej, części Kaszf al-asrar. Teksty pod danym wersetem z Koranu stanowią wybrane fragment komentarza.

Za pomoc dziękuję Anahicie Farsi, która jest również współautorką części tłumaczenia.

Charaqani - Abdul Hassan Charaqani (przełom X/XI wieku) - jeden z największych sufich tego okresu. Analfabeta, którego mistrzem i przewodnikiem duchowym był nieżyjący już za jego życia szejch Abu Jazyd (Bajazyd) z Bastamu, jeden z największych mistyków IX wieku.
Abdullah Ansari - jednym z jego najsłynniejszych dzieł są Monadżat, uważane przez niektórych za jeden z najwspanialszych przykładów prozy perskiej. Ich część została włączona przez Mejbodiego do Kaszf al-asrar.
Sanai - poeta perski pochodzący z Gazny lub Balchu (dzisiejszy Afganistan). Żył i tworzył w XI i XII wieku. Był pierwszym z trójki wielkich mistycznych poetów perskich piszących traktaty wierszem o rymach parzystych (masnawi).