Abdullah Ansari

DerwiszAbdullah Ansari żył w XI wieku (1006-1089) i był największym mistycznym poetą tego okresu. Całe życie spędził w Heracie i dlatego zwany jest Pir-e* Herat. Wychowywał się bez ojca, który był sufim i opuścił rodzinę. W młodości studiował zarówno w Heracie jak i Niszapurze. Kilkakrotnie próbował udać się na pielgrzymkę do Mekki, lecz bez powodzenia.

Choć Ansari był teologiem i reprezentował hanbalicką, niezwykle rygorystczną w zagadnieniach kultu szkołę prawa, nie przeszkodziło mu to jednak skłonić się ku mistycyzmowi. Decydujące było tutaj jego spotkanie ze starym szejchem Charaqanim*, który sprawił, że w młodym Ansarim dokonała się przemiana duchowa. Pod wpływem tego spotkania Ansari zaczął pisać mistyczny komentarz do Koranu, który zatutułował Kaszf al-asrar.

W połowie XI wieku wschodni Iran, a wraz z nim i Herat znalazł się pod panowaniem Seldżuków. Ci prześladowali Ansariego, w wyniku czego popadł w skrajną nędzę i został nawet zmuszony na pewien czas opuścić swe miasto. Jego sława sięgała daleko poza Herat, ale do końca życia nie był pewny swego losu. Pod koniec życia stracił wzrok.

Ansari nie miał łatwego życia, ale jego dorobek pisarski jest imponujący. Pisał po arabsku i po persku. Poza wspomnianym komentarzem do Koranu napisał wiele teoretycznych prac na temat sufizmu. Największą sławę przyniosło mu jednak jego najmniejsze dzieło, którym są Monadżat - krótkie intymne modlitwy rymowaną prozą, uchodzące za jedną z perełek perskiej literatury mistycznej.

Istnieje wiele wydań Monadżat, lecz ich autentyczność nie jest potwierdzona przez żadne wczesne rękopisy. Również wiersze, które się w nich znajdują są przypisywane różnym poetom. Inaczej sprawa wygląda z Monadżat rozsianymi na kartach Kaszf al-asrar. Te są autentyczne.

pir - stary, perski odpowiednik słowa "szejch", które oznacza duchowego przewodnika.

Charaqani - Abdul Hassan Charaqani (połowa X-lata 30-te XI wieku) to jeden z największych sufich tego okresu. Analfabeta, którego mistrzem i przewodnikiem duchowym był nieżyjący już za jego życia szejch Abu Jazyd (Bajazyd) z Bastamu, jeden z największych mistyków IX wieku.

notka na podstawie: Annemarie Schimmel, Mystical Dimensions of Islam, Chapel Hill 1975; A.G. Ravan Farhadi, The Hundred Grounds of Abdullah Ansari of Herat, w: The Haritage of Sufism. Classical Persian Sufism from its Orgins to Rumi (700-1300), vol. I, ed. by L. Lewisohn, Oxford 1999, s. 381-399.