Adżajebname

Duża latająca ryba, Mohammad ibn Mahmud Tusi, Adżajeb al-machluqat (Cuda stworzenia), miniatura z XVI wieku, The Walters Art MuseumW młodości Mohammad ibn Mahmud Hamedani miał sen: Cały świat znalazł się pod wodą, a on szedł po niej. Nagle zobaczył przed sobą pałac. Wyjechała z niego kobieta, siedziała na koniu, a w ręku miała lustro. Dała mu je i rzekła: Świat ten podobny jest do smoka, który wszystko pożera, lecz nie może się nasycić. Od kilku tysięcy lat pożera ludzi i wciąż jest głodny.

Po latach (przełom XII i XIII w. n.e.) Hamedani napisał księgę, o której mówił, że jest niczym lustro, które pokazuje cuda świata. Nazwał ją Adżajebname, a na jej pierwszych stronach pisze, że jest ona jak czara, w której odbija się cały świat. Nawiązywał tym samym do cudownego "naczynia" Kej Chosrowa*, w którym można było zobaczyć wszystko, co dzieje się na świecie.

Legendy głoszą, że podobne do tej czary lustro miał również Aleksander Wielki. Według Hamedaniego lustro to zmieniło się w księgę. A było to tak: Razu jednego, gdy Aleksander był jeszcze chłopcem, matka wysłała go do świątyni, gdzie mieszkał pewien starzec. Starzec ten nie pozwalał, aby ktokolwiek zakłócał mu spokój i miał księgę, której nikomu nie pokazywał. Aleksander jednak nic sobie z tego nie robił. Wszedł do jego celi i zabrał księgę. Chciał wiedzieć, kim jest jego ojciec, jak wygląda świat i wiele innych rzeczy też chciał wiedzieć. Dowiedział się z tej księgi nie tylko o swoim ojcu, ale i o wielu innych rzeczach, których istnienia nie podejrzewał. Była ona dla niego bramą, która otworzyła przed nim świat, lustrem, które dano mu we śnie, i zaproszeniem do podróży...

Kej Chosrow - jeden z legendarnych królów Iranu, ideał władcy mądrego i sprawiedliwego.

Notka na podstawie: Mohammad ibn Mahmud Hamedani, Adżajebname, wirajesz-e matn: Dża'far Modarres Sadeqi, Naszr-e Markaz, Teheran 1375, Przedmowa, s. 13-14.